Gemi dümeni veya tekne dümeni , bir gemi , tekne , denizaltı veya hava gemisinde kullanılan ve dümencinin gemiyi yönlendirdiği ve rotasını kontrol ettiği bir cihazdır . Dümen mekanizmasının geri kalanıyla birlikte, dümenin bir parçasını oluşturur ( dümen terimi, yalnızca dümeni veya dümenin kontrol edildiği tüm mekanizmayı ifade edebilir [ 1 ] ). Geminin dümeninin gövdesine göre yatay açısını değiştiren mekanik, elektrikli servo veya hidrolik bir sisteme bağlıdır . Bazı modern gemilerde dümen, dümen için elektro-mekanik veya elektro-hidrolik bir tahriki uzaktan kontrol eden basit bir düğme ile değiştirilir ve dümenciye geri bildirim sağlayan bir dümen konum göstergesi bulunur.

TarihGemi dümeninin icadına kadar, dümenci dümen direğinin tepesine doğrudan takılan yatay bir çubuk olan yeke veya gemi dümeninin koluna etki eden dikey bir çubuk olan kamçı çubuğuna güveniyordu. Gemi dümeni, dümeni kontrol eden kolun ucuna bağlanan bir ırgat idi . Ancak , kolun ucu bir yay şeklinde hareket ederken, ırgatın halatları düz çizgiler halinde hareket ediyordu. Bir gemi dümeninin işlevsel olması için, mekanizmasının bu tutarsızlığı telafi etmesi gerekiyordu, aksi takdirde dümen halatı yay boyunca gevşeyip sıkılaşacak ve kopma riski taşıyacaktı. Bu soruna erken bir çözüm, dümen halatının dümenin başındaki kavisli bir yüzeye dayandırıldığı bir mekanizmaydı. Bu yeniliğin 18. yüzyılın başlarında ortaya çıktığı görülüyor, ancak mucidinin adı, menşe ülkesi ve tam olarak ne zaman tanıtıldığı belirlenememiştir. Gemi dümeni bu zamandan itibaren yaygın olarak kullanılmaya başlandı; Fransızlar 1709'da, Venedikliler ise 1719'da gemi dümenini resmen benimsedi. [ 2 ]

Tasarım

1. ila 19. yüzyıl yelkenli gemisinin dümen donanımının diyagramı [ 3 ] : 151 

TS Altın Ayı MiğferiBir gemi dümeni, korkuluklara benzeyen ve tümü merkezi bir ahşap göbek veya gövdede (bazen pirinç bir gövde plakasıyla kaplı) birleşen sekiz silindirik ahşap koldan (dümenin boyutuna ve döndürmek için gereken kuvvete bağlı olarak bazen altı , bazen on veya on iki kadar da olabilir ) oluşur; bu göbek veya gövde, aksı barındırır . Aksın geçtiği göbeğin merkezindeki kare deliğe tahrik karesi denir ve genellikle pirinç bir plaka ile kaplanırdı (bu nedenle pirinç göbek olarak adlandırılırdı, ancak bu terim daha çok pirinç göbek ve gövde plakasını ifade etmek için kullanılırdı) ve bu plakaya genellikle dümenin üreticisinin adı kazınırdı. Dış jant, her biri üçerli gruplardan oluşan bölümlerden oluşur : ön kol , orta kol ve arka kol . Her üç kol grubu aynı anda jantın etrafındaki mesafenin dörtte birini oluşturduğu için, tüm dış ahşap dümen bazen çeyrek daire olarak adlandırılırdı . Her bir kol, orta halkadan geçerek tekerleğin jantının ötesinde bir dizi tutamak oluşturur. Bu tutamaklardan/kollardan birinin ucunda, karanlıkta dümen tutan bir kişi tarafından hissedilebilen ve dümenin tam konumunu belirlemek için kullanılabilen ekstra oluklar bulunurdu; bu, ana kol olarak adlandırılır ve düz yukarı doğru işaret ettiğinde dümenin gövdeye tam olarak dik olduğu düşünülürdü. Tamamlanmış gemi dümeni ve ilgili aks ve kaideler, onu kullanan kişiden bile daha uzun olabilir. Bu tip dümenlerin yapımında kullanılan ahşap çoğunlukla tik veya maun ağacıydı ; her ikisi de tuzlu su püskürtmesinin etkilerine ve düzenli kullanıma önemli ölçüde bozulmadan dayanabilen çok dayanıklı tropikal sert ağaçlardır . Modern tasarım -özellikle daha küçük gemilerde- bu şablondan sapabilir.

Mekanizma

Hareket halindeki geleneksel bir gemi dümeninin önden ve üstten görünümü.Eski gemilerin dümen tertibatı bazen, her bir tekerleğin bir tambur veya silindir içinden geçen ahşap bir mil ile birbirine bağlandığı çift tekerlekten oluşuyordu. Mil , genellikle bir ızgaradan ibaret olan ahşap bir platform üzerinde duran iki kaide tarafından destekleniyordu . Dümen halatı veya dümen zinciri (bazen dümen halatı veya dümen zinciri olarak da adlandırılır ), tamburun etrafında beş veya altı halka şeklinde dolanıyor ve daha sonra platformun üst kısmındaki iki dümen halatı/zincir yuvasından geçerek güvertenin hemen altındaki iki makaraya (gemi dümeninin her iki tarafında birer tane) ve oradan da bir çift kasnağa bağlanıyor, ardından dümen kolunda tekrar bir araya gelerek geminin dümenine bağlanıyordu. (Birbirine bağlı ve birlikte hareket eden) tekerleklerin hareketi, dümen halatının iki yönden birine sarılmasına ve dümen kolunun sola veya sağa doğru açılı olmasına neden oluyordu. Tipik ve sezgisel bir düzenlemede, öne bakan bir dümencinin direksiyonu saat yönünün tersine çevirmesi , dümenin sancak tarafına doğru açılı olmasına ve dolayısıyla dümenin iskele tarafına doğru dönmesine neden olarak geminin de iskele tarafına dönmesine yol açardı (animasyona bakın). [ 3 ] : s.152  Bir aksla birbirine bağlı iki direksiyonun olması, tek başına bir kişinin geminin hareketlerini kontrol etmek için yeterli güce sahip olmayabileceği şiddetli hava koşullarında iki kişinin dümeni ele almasına olanak sağladı.

Geminin dümeni ve tekerleği tam hareket halindeyken tamamen çevrilmiş demektir; bu nedenle Kaptan / Nöbetçi Subay tarafından tamamen iskele / sancak emri verilir